Газар тариалан ба малын тэжээл

Байгууллага	Бүс	Үйл ажиллагаа	Талбай	Ургац	Төрийн дэмжлэг	Зээл
Гацуурт ХХК	Сэлэнгэ	34 жил1992 оноос	28,500 га	41,200 тн	ТЭДС — 130,000₮/тн буудай	Хөгжлийн банк — 4.5 тэрбум ₮ (6%, 4 жил)
Алтан тариа ХК	Сэлэнгэ, Дархан	84 жил1942 оноос	32,000 га	44,800 тн	Үрийн дэмжлэг 60,000₮/га	ХААН банк — 7.0 тэрбум ₮ (10%, 3 жил)
Тэрэлж Агро ХХК	Төв, Заамар	22 жил2004 оноос	14,500 га	18,200 тн	Техник шинэчлэлийн 25% татаас	Төрийн банк — 1.8 тэрбум ₮
Дархан-Уул Тариалан ХК	Дархан-Уул	65 жил1961 оноос	18,700 га	24,300 тн	Бордооны татаас 40,000₮/га	Хөгжлийн банк — 3.2 тэрбум ₮ (6%)
Булган Агро ХК	Булган	50 жил1976 оноос	22,400 га	30,100 тн	Рапсын дэмжлэг 120,000₮/тн	ХААН — 2.6 тэрбум ₮ (8%)
Увс Чацаргана ХК	Увс	41 жил1985 оноос	1,800 га	5,400 тн	Жимс хөтөлбөр — 50% татаас	Хөгжлийн банк — 1.4 тэрбум ₮ (5%, 7 жил)
Сэлэнгэ Гацуурт салбар	Сэлэнгэ	28 жил1998 оноос	12,300 га	17,400 тн	ТЭДС — 130,000₮/тн буудай	ХААН банк — 2.1 тэрбум ₮ (12%, 3 жил)
Алтан тариа Агро	Сэлэнгэ	25 жил2001 оноос	21,000 га	29,400 тн	Үрийн дэмжлэг 60,000₮/га	Хөгжлийн банк — 18 сар, 6%
Мандал-Орхон тариалан	Сэлэнгэ, Мандал	31 жил1995 оноос	9,200 га	12,100 тн	Сум хөгжлийн сан — техник лизинг	Голомт — комбайн лизинг 8%, 5 жил
Туул Агро ХХК	Төв, Заамар	23 жил2003 оноос	14,500 га	18,200 тн	ТЭДС — техникийн дэмжлэг 25%	ХААН — 1.8 тэрбум ₮ (10%)
Заамар Төмс ХХК	Төв, Заамар	18 жил2008 оноос	2,200 га	38,500 тн	Хадгалалтын дэмжлэг 800,000₮/агуулах	Хас Банк — агуулах 5 жил, 9%
Шарын гол Агро	Дархан-Уул	47 жил1979 оноос	6,400 га	7,800 тн	Сум хөгжлийн сан — техник шинэчлэл	Төрийн банк — комбайн лизинг 7%
Орхон-Булган Кооператив	Булган	16 жил2010 оноос	8,900 га	11,200 тн	ТЭДС — үр, бордоо	Хас Банк — 900 сая ₮ (11%)
Хэрлэн Тариалан ХХК	Хэнтий	19 жил2007 оноос	5,600 га	7,200 тн	Жижиг тариаланчдын дэмжлэг 35,000₮/га	Төрийн банк — 600 сая ₮ (9%)
Ховд Гол Агро	Ховд	15 жил2011 оноос	950 га	13,800 тн	Усалгааны систем 60% татаас	Хас Банк — дусал усалгаа лизинг
Эрдэнэбүрэн Тариалан	Ховд, Эрдэнэбүрэн	37 жил1989 оноос	1,400 га	2,800 тн	Усалгаа 50% татаас	ХААН — 400 сая ₮ (10%)
Хангай Агро ХХК	Архангай, Өвөрхангай	20 жил2006 оноос	4,300 га	5,100 тн	Үр, бордоо дэмжлэг	Голомт — 700 сая ₮ (9%)
Шинэ Идэр ХХК	Завхан, Идэр	29 жил1997 оноос	3,200 га	3,800 тн	Атар-4 хөтөлбөр 80,000₮/га	Хөгжлийн банк — 500 сая ₮ (5%)
Орхон Тариалан ХХК	Орхон, Жаргалант	43 жил1983 оноос	7,800 га	10,400 тн	Бордооны татаас	ХААН — 1.2 тэрбум ₮ (8%)
Хөвсгөл Агро ХХК	Хөвсгөл, Алаг-Эрдэнэ	14 жил2012 оноос	2,100 га	2,400 тн	Жижиг фермерийн дэмжлэг	Төрийн банк — 300 сая ₮ (9%)
Дорнод Тал ХК	Дорнод, Хэрлэн	46 жил1980 оноос	11,400 га	13,200 тн	ТЭДС — буудай 130,000₮/тн	ХААН — 1.5 тэрбум ₮ (10%)
Сүхбаатар Агро	Сүхбаатар	17 жил2009 оноос	3,600 га	4,200 тн	Тэжээлийн ургамлын дэмжлэг	Хас Банк — 450 сая ₮ (11%)
Говь-Алтай Тариалан	Говь-Алтай	12 жил2014 оноос	850 га	1,200 тн	Усалгаа 60% татаас	Хөгжлийн банк — 250 сая ₮ (6%)
Баянхонгор Ферм	Баянхонгор	24 жил2002 оноос	1,100 га	1,500 тн	Жимс жимсгэнэ хөтөлбөр	Голомт — 350 сая ₮ (10%)
Завхан Идэр ХХК	Завхан	27 жил1999 оноос	2,700 га	3,100 тн	ТЭДС — үрийн нөөц	ХААН — 600 сая ₮ (9%)
Баян-Өлгий Тариалан	Баян-Өлгий	13 жил2013 оноос	620 га	780 тн	Усалгааны систем 60%	Хас Банк — 200 сая ₮ (11%)
Хан Хэнтий Агро	Хэнтий, Биндэр	21 жил2005 оноос	4,800 га	5,900 тн	Бордоо, үр дэмжлэг	Хөгжлийн банк — 900 сая ₮ (7%)
Сүү ХК (тэжээлийн нэгж)	Төв, УБ	68 жил1958 оноос	5,200 га	6,800 тн	Сүүний үнээний тэжээлийн дэмжлэг	Голомт — 1.1 тэрбум ₮ (8%)
Тээвэрчдийн тэжээлийн үйлдвэр	УБ, Налайх	55 жил1971 оноос	—	32,000 тн/жил холимог	Үйлдвэрлэлийн дэмжлэг	ХААН — 2.0 тэрбум ₮ (10%)
Эрдэнэт Хүнс ХХК	Орхон, Эрдэнэт	30 жил1996 оноос	3,400 га	4,500 тн	Хүнсний ногоо хөтөлбөр	Хас Банк — 800 сая ₮ (10%)
Сэлэнгэ Тос ХХК	Сэлэнгэ	18 жил2008 оноос	6,800 га	9,200 тн рапс	Рапсын дэмжлэг 120,000₮/тн	Хөгжлийн банк — 1.6 тэрбум ₮ (6%)
Зүүн Хараа Ферм	Сэлэнгэ, Зүүнхараа	26 жил2000 оноос	2,900 га	3,800 тн силос	Тэжээлийн ургамал дэмжлэг	Голомт — 500 сая ₮ (9%)
Сайхан Тариалан ХХК	Сэлэнгэ, Сайхан	32 жил1994 оноос	7,100 га	9,400 тн	Үр, бордоо	ХААН — 1.0 тэрбум ₮ (9%)

Улсаас олгож буй хөнгөлөлт, зээлийн хөтөлбөрүүд

Атар-4 хөтөлбөр

Шинээр эзэмшсэн тариалангийн талбайд 80,000₮/га дэмжлэг, техникийн лизинг 7% хүүтэй.

Тариалан эрхлэлтийг дэмжих сан (ТЭДС)

Буудай тутамд 130,000₮/тн, рапс 120,000₮/тн, үрийн нөөцөд 60,000₮/га.

Хөгжлийн банкны тариаланчдын зээл

5–7% жилийн хүүтэй, 3–7 жил хугацаатай, 500 сая–5 тэрбум ₮ хүртэл.

Хүнсний ногоо, төмсний хөтөлбөр

Усалгааны систем 60%, агуулах барих 50% татаас. Жижиг фермерүүдэд 100 сая ₮ хүртэл хөнгөлөлттэй зээл.

Малын тэжээлийн зах зээлийн үнэ

Тэжээл	Үнэ	Нийлүүлэгч	Тэмдэглэл
Улаан буудайн сүрэл (боодол)	18,000 ₮ /боодол ~20кг	Сэлэнгэ, Дархан тариаланчид	Өвөл хадгалахад тохиромжтой бүдүүн тэжээл.
Овъёосны сүрэл	22,000 ₮ /боодол	Сэлэнгэ, Булган	Шингэц сайтай, адуу, үхэрт сайн.
Царгас (өвс)	1,800 ₮ /кг	Сэлэнгэ, Дархан-Уул, Төв	Уураг өндөр (16-20%), сүүний үнээнд маш сайн.
Эрдэнэ шиш силос	600 ₮ /кг	Сэлэнгэ үйлдвэр	Эрчим хүч өндөр, сүү нэмэгдүүлнэ.
Холимог тэжээл (КК-5)	2,200 ₮ /кг	Тээвэрчдийн тэжээлийн үйлдвэр	Үнээ, бяруу. Уураг 14-16%.
Тахианы холимог тэжээл	2,800 ₮ /кг	Алтан тариа	Өндөглөгч, мах чиглэлийн.
Хивэг (улаан буудайн)	1,400 ₮ /кг	Алтан тариа гурилын үйлдвэр	Эслэг өндөр, бүх төрлийн малд.
Хүчит тэжээл (бяруу-онд)	2,500 ₮ /кг	Тариалан ХХК	Төл өсгөх, таргалуулах.
Шар будааны тоор (соевый шрот)	3,200 ₮ /кг	Импорт — ОХУ, Хятад	Уураг 44%+, гахай, тахианд гол.
Эрдэс давс (брикет)	4,500 ₮ /ширхэг 3кг	Эрдэнэт давс	Витамин-эрдэс баяжуулсан.
Загасны гурил	6,500 ₮ /кг	Импорт	Уураг 60%, тахиа, гахайн жорт.
Рапсын тоор	2,400 ₮ /кг	Сэлэнгэ үйлдвэр	Тосны үлдэгдэл, уураг өндөр.

Эх сурвалж: Тариалан эрхлэлтийг дэмжих сан, "Алтан тариа" ХК, орон нутгийн нийлүүлэгчдийн дундаж үнэ (2026).

Малд шим тэжээллэг чанартай тэжээлүүд

🌿

Царгас (Alfalfa)

Уураг: 16-20%

Сүүний үнээ, бяруу таргалуулахад ган тэжээл. Кальци, A витамин арвин.

🌽

Эрдэнэ шиш силос

Уураг: 8-10%

Эрчим хүчний гол эх үүсвэр. Хүйтэнд сүү буурахаас сэргийлнэ.

🌾

Овъёос

Уураг: 11-13%

Адуу, хурдан морьд, нялх төлд тохиромжтой. Шингэц өндөр.

🫘

Соевый шрот

Уураг: 44-48%

Гахай, тахиа, бяруунд хамгийн их уураг өгдөг ургамлын гаралтай тэжээл.

🍞

Хивэг

Уураг: 14-16%

Гэдэс цэвэрлэгч, эслэг өндөр. Сааль үнээний өдрийн норм.

🐟

Загасны гурил

Уураг: 60-65%

Тахиа, гахайн өсөлт хурдасгана. Амин хүчил бүрэн.

🧂

Эрдэс-давсан брикет

Уураг: —

Натри, кальци, фосфор, селен, цайр — өвөл хаврын дутагдлыг нөхнө.

🌾

Хошуу будаа (тариа)

Уураг: 10-12%

Өндөр эрчим хүч, гахай, тахианы холимог тэжээлд гол найрлага.

🍊

Чацаргана хүнсний нэмэлт

Уураг: —

C витамин, антиоксидант. Бяруу, хурганы дархлааг сайжруулна.

🥬

Гэр тэжээл (бутархай)

Уураг: 12-15%

Орон нутгийн ногоо, навч, өвсний хольц. Ямаа, хонинд.

Тэжээллэг өгөх зөвлөмж

Сүүний үнээнд өдөрт 6-8кг царгасны өвс + 4-5кг холимог тэжээл өгнө.
Хурдан адууг бэлтгэхэд овъёос, эрдэнэ шишийн хольц шим тэжээлийн гол суурь.
Өвөл хаврын зудын үед эрдэс-давсан брикет, чацарганы нэмэлт ашиглаарай.
Гахай, тахианд соевый шрот болон загасны гурил уураг хангахад чухал.
Тэжээлээ хуурай, агааржуулалттай байранд хадгална. Чийг 14%-аас бага.