Наадмын хурдан морьдын түүх
Үндэсний их баяр наадмын жил жилийн Айргийн 5, Түмний эх морьд, уяачдын мэдээллийг оноор нь үзээрэй. Эх сурвалж: МУЗХ, морин спортын холбоо, олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүд.
2024 оны наадам
Хүй долоон худаг
Их насны түрүү айргийг Завхан аймгийн Дөрвөлжин сумын уяач Ц.Батсайханы хээр морь хүртэв.
Их нас
| Зэрэг | Морь | Уяач | Цол | Аймаг / Сум |
|---|---|---|---|---|
Түрүү | Хээр | Ц.Батсайхан | — | Завхан / Дөрвөлжин |
Азарга
| Зэрэг | Морь | Уяач | Цол | Аймаг / Сум |
|---|---|---|---|---|
Түрүү | Хар азарга | Ш.Лхагвасүрэн | — | Архангай / Эрдэнэбулган |
Соёолон
| Зэрэг | Морь | Уяач | Цол | Аймаг / Сум |
|---|---|---|---|---|
Түрүү | Зээрд | Б.Энхбаяр | — | Дундговь / Сайнцагаан |
Хязаалан
| Зэрэг | Морь | Уяач | Цол | Аймаг / Сум |
|---|---|---|---|---|
Түрүү | Хүрэн | Д.Ганбат | — | Төв / Эрдэнэ |
Шүдлэн
| Зэрэг | Морь | Уяач | Цол | Аймаг / Сум |
|---|---|---|---|---|
Түрүү | Бор | Н.Мөнхбат | — | Сүхбаатар / Баруун-Урт |
Даага
| Зэрэг | Морь | Уяач | Цол | Аймаг / Сум |
|---|---|---|---|---|
Түрүү | Халтар | Ж.Дорж | — | Хэнтий / Дадал |
Алдартай уяачид
Д.Дүгэржав
Хөдөлмөрийн баатар, Улсын тэргүүний уяач
Төв аймаг
Үндэсний их баяр наадамд олонтаа түрүү айраг хүртсэн домогт уяач.
Ж.Самбуу
Улсын тэргүүний уяач
Дундговь аймаг
Их насны морьдыг бэлтгэх онцгой арга барилаараа алдартай.
Б.Бат-Эрдэнэ
Улсын тэргүүний уяач
Хэнтий аймаг
Олон удаагийн их насны түрүү айргийн эзэн.
Ц.Должинсүрэн
Улсын алдарт уяач
Дундговь аймаг
Сонгодог зээрд морьдын уралдаанд алдартай уяач.
Хурдан морины зар
+ Морины зар оруулахХурдан морь
Монголын уламжлалт хурдан морин уралдаан — наадмын зургаан төрлийн ангилал, уяач, малчдад зориулсан мэдээлэл.
Морины нас, зайн ангилал
Даага
2 настай10–14 км
Анхны уралдаанд ороход бэлдсэн залуу унага.
Шүдлэн
3 настай16–18 км
Хурд гарч эхэлсэн, төлөвшил эхэлсэн морь.
Хязаалан
4 настай18–22 км
Бие тамирын өсөлт хамгийн идэвхтэй үе.
Соёолон
5 настай22–24 км
Хурд, тэсвэр аль аль нь сайжирсан төлөвшсөн морь.
Их нас
6+ настай26–28 км
Бие гүйцсэн, тэсвэрт уралдааны гол ангилал.
Азарга
Бүх нас20–24 км
Бөгтрөгөвч азарга морьд тусдаа ангиллаар уралдана.
Зай нь баяр наадмын дүрэм, орон нутгийн уралдаанаас хамаарч ±2 км зөрж болно.
Монголын уламжлалт наадмууд
Үндэсний их баяр наадам
7-р сарын 11–15Улаанбаатар, Хүй долоон худагт болдог. 6 нас ангиллын уралдаан, Айргийн 5-ыг зарладаг.
Сар шинийн хаврын наадам
2–3-р сарЦагаан сарын дараа эхлэх их насны азарга, их насны морьдын уралдаан.
Дунд наадам (зуны)
6-р сарҮндэсний наадмын өмнөх бэлтгэл уралдаан — аймаг, сумдад зохион байгуулна.
Намрын наадам
9–10-р сарНамрын тэнцвэрийн уралдаан — даага, шүдлэн зэрэг залуу морьдын төлөвшил шалгана.
Сум, аймгийн наадам
Жилийн туршАймаг, сумдын баяр ёслол, нутгийн уралдаан. Зай ±2–4 км зөрж болно.
Даншиг наадам (шашны)
8-р сарБогд Жавзандамба хутагтын мэндэлсэн өдрийг тэмдэглэх уламжлалт наадам.
Айргийн 5 — морины байрлал
- 1
Түрүү (1-р байр)
Уралдааны түрүүнд орсон морь. Түмний эх цол хүртэнэ.
- 2
Айргийн дэд (2-р байр)
Хоёрдугаар байранд орсон морь.
- 3
Гутгаар (3-р байр)
Гуравдугаар байр.
- 4
Дөтгөөр (4-р байр)
Дөрөвдүгээр байр.
- 5
Тавтгаар (5-р байр)
Тавдугаар байр. Эхний 5-д орсон морь "айргийн 5"-д тооцогдоно.
Уралдаан дууссаны дараа эхний 5 морийг "айргийн 5" хэмээн магтаалаар алдаршуулна.
Морины алдар цол
Түмний эх
Үндэсний их наадмын их насны түрүү айргийн морь — хамгийн өндөр алдар.
Түрүүний магнай
Анх удаа түрүүлсэн залуу морь — "магнайд" гарсан гэж нэрлэнэ.
Тэргүүн сурталт
Олон удаагийн уралдаанд тогтвортой амжилт үзүүлсэн морь.
Жонон хар морь
Үндэсний их наадмын азаргын түрүүний цол.
Уяачдын алдар цол, зэрэг
Улсын тэргүүний уяач
Үндэсний наадамд олон удаа айргийн 5-д орсон уяачид олгох улсын дээд цол.
Улсын алдарт уяач
Үндэсний наадмын түрүү, айргийн дэд олон удаа авсан уяачид.
Манлай уяач
Аймгийн наадамд тогтвортой амжилт үзүүлсэн уяачид олгоно.
Тулгар уяач
Шинээр амжилт үзүүлж эхэлсэн залуу уяачдын эхний цол.
Аймгийн алдарт уяач
Аймгийн ИТХ-аас олгох орон нутгийн дээд цол.
Уяач — морь сойж, унаач хүүхдийг бэлддэг хүн. Цолыг Үндэсний наадмын болон аймгийн ИТХ-аас албан ёсоор олгоно.
Албан ёсны эх сурвалж
- Монголын Морин Спорт, Уяачдын Холбоо
Албан ёсны уралдаан, бүртгэл, дүрэм.
- Үндэсний их баяр наадам
Үндэсний наадмын мэдээлэл, түүх.
- Mongolian Horse — Морин эрдэнэ
Үүлдэр, түүх, мэдээлэл.
Хурдан морь худалдах, авах
- Unegui.mn — Хурдан морь
- Биеийн жижиглэн зар (Facebook бүлгүүд)
- → Идэш дээр өөрийн моринд зар оруулах
"Морь" төрлийг сонгож, тайлбарт "хурдан морь, нас, уралдааны амжилт" гэх мэт мэдээлэл нэмнэ үү.